Wat is synthetisch rubber?
Rubber is oorspronkelijk een natuurlijk materiaal van plantaardige oorsprong, afkomstig van de rubberboom (hevea), dat in een breed scala aan producten wordt gebruikt.
De naam komt van het Indiaanse Maïpas-woord « cahutchu », dat « huilend hout » betekent, een verwijzing naar de manier waarop de latex als een traan wegloopt wanneer de stam wordt ingesneden. In de tijd van de Azteken werd rubber al gebruikt bij verschillende heilige rituelen: ze vormden er ballen van die als offergave dienden. Deze beschaving speelde trouwens het « juego de pelota », een spel dat met een rubberen bal werd gespeeld.
Vandaag is de rubbermarkt verdeeld tussen natuurrubber en synthetisch rubber. Dat laatste is een industrieel alternatief voor plantaardig rubber, maar het is minder duurzaam en minder verantwoord, omdat het met vervuilende koolwaterstoffen wordt gemaakt.
Waarom wordt synthetisch rubber gebruikt?
Synthetisch rubber dient als vervanging voor natuurrubber, vooral wanneer een product hoge mechanische eigenschappen vereist, zoals slijtvastheid of hittebestendigheid.
Bovendien wordt natuurrubber vandaag bedreigd door Mycrocyclus ulei, een schimmel die al in Brazilië woekert en zich dreigt te verspreiden naar Azië, waar de teelt van rubberbomen geconcentreerd is. Deze schimmel infecteert de bladeren om zijn sporen te produceren en laat ze voortijdig vallen, waardoor de fotosynthese van de boom en dus zijn groei en overleving worden beperkt.
De bedreiging van deze natuurlijke grondstof brengt de rubberproductie in gevaar, maar vooral het milieu. Om het tekort aan rubberbomen op te vangen, zou de industrie dan meer synthetisch rubber moeten produceren, dat veel vervuilender en veel minder planeetvriendelijk is.
De alternatieven: op weg naar duurzaam en eerlijk rubber
Natuurrubber uit verantwoorde bronnen
Er bestaat een duurzame manier om dit materiaal te produceren: natuurrubber uit verantwoorde of biologische bronnen, dat de principes van eerlijke handel respecteert. Natuurrubber is namelijk een materiaal van plantaardige oorsprong, afkomstig van de latex van de rubberboom. In principe is het dus een duurzamer alternatief voor synthetisch rubber op basis van aardolie.
Volgens het WWF kan natuurrubber een positieve impact hebben als het op een verantwoorde manier wordt geteeld.* "Duurzame teelt, zelfs op sterk aangetaste gronden, maakt het mogelijk ecosysteemdiensten te herstellen en koolstof vast te leggen." In totaal produceren ongeveer 6 miljoen kleine producenten natuurrubber.*
Toch heeft niet-duurzame productie van natuurrubber negatieve gevolgen: ze is onder meer verantwoordelijk voor massale ontbossing, bijvoorbeeld in Zuidoost-Azië. Daarom kiezen verantwoorde modemerken voor rubber van verantwoorde oorsprong, bijvoorbeeld FSC-gecertificeerd (Forest Stewardship Council). Het FSC-label beloont zo bepaalde plantages die aan deze voorwaarden voldoen. Het is gebaseerd op 10 principes, zoals respect voor de arbeidsomstandigheden en voor inheemse volken, of het behoud van het bosecosysteem.
Op weg naar gerecycled rubber
Om rubber een tweede leven te geven, hebben sommige fabrikanten een recyclingsysteem ontwikkeld. Zo wordt milieuvervuiling voorkomen en gaat dit natuurlijke materiaal langer mee.
Toch is dit geen algemeen toegepast proces, en vaak gaat het niet om recycling in de strikte zin, maar eerder om wat downcycling heet. Het rubber wordt teruggewonnen en verwerkt tot een materiaal of product van mindere kwaliteit. Rubber kan bijvoorbeeld worden verwerkt tot korrels voor de ondergrond van kunstgrasvelden.
Slechts enkele projecten recyclen rubber tot producten van dezelfde kwaliteit, omdat de technische processen en de kosten nog niet aantrekkelijk genoeg zijn.
Rubber : de balans ?
De pluspunten
Latex, de basis van rubber, is een overvloedige natuurlijke grondstof waarvan de teelt sterk ontwikkeld is, vooral in Azië. Als natuurlijk plantaardig materiaal kan rubber inspelen op de hedendaagse uitdagingen van ethische en verantwoorde mode.
De minpunten
De teelt van rubber blijft vandaag een zeer omstreden vorm van exploitatie die, net als palmolie, bijdraagt aan ontbossing in Azië. Het gebruik van pesticiden brengt zowel de landarbeiders als de natuur in gevaar. De rubberindustrie staat voor de uitdaging van de verhouding tussen natuurrubber en synthetisch rubber, waarbij dat laatste veel vervuilender is dan zijn plantaardige tegenhanger. De recyclingprocessen voor rubber moeten beter, zodat de grondstof kan worden hergebruikt zonder natuurlijke hulpbronnen aan te spreken.
Rubber: enkele cijfers
De productie van natuurrubber bedraagt ongeveer 11 miljoen ton per jaar voor 10 miljoen hectare rubberbomen, en miljoenen banen zijn afhankelijk van deze teelt.
90% van de wereldproductie van natuurrubber komt uit Azië, terwijl de rubberboom oorspronkelijk uit het Amazonegebied komt. Thailand en Indonesië staan aan de top van de producerende landen, met respectievelijk 32% en 26% van de wereldproductie in 2013.
Producerende landen van natuurrubber in duizenden ton
De productie van synthetisch rubber ligt hoger dan die van natuurrubber, ongeveer 16 miljoen ton per jaar. China is de grootste producent.
Producerende landen van synthetisch rubber in duizenden ton
Het verbruik van natuurrubber stijgt vandaag wereldwijd.
Vooral China draagt bij aan deze groei, met 40% van het wereldwijde verbruik. De opkomst van een groeiende Chinese middenklasse draagt bij aan het stijgende rubberverbruik: tussen 2005 en 2016 nam het met 88% toe. Maar deze groei hangt meer samen met de opmars van de auto-industrie dan met de textielindustrie.
*Bron: WWF
