Zijde: wat is het?
Zijde is een natuurlijk materiaal van dierlijke oorsprong, een zachte en lichte textielvezel die meestal wordt gemaakt van de cocons van het insect Bombyx mori, de moerbeizijdevlinder. Het gebruik ervan gaat waarschijnlijk terug tot 2000 of zelfs 3000 jaar voor onze jaartelling.
Een eeuw voor Christus ontdekken de Romeinen deze mysterieuze stof uit het verre Azië, een stof die symbool staat voor rijkdom en het eerste product wordt dat tussen China en het Westen wordt verhandeld.
Meer was er niet nodig om zijde haar naam te laten geven aan de beroemde Zijderoute, een transcontinentale handelsroute van Europa tot het verre Azië, via het Midden-Oosten. Langs deze weg bereikten uitvindingen zoals het kompas en papier Europa.
Zijde is een zeer sterk natuurlijk materiaal, geliefd om haar lichtheid en lage warmtegeleiding. Dat zijde vandaag zo populair is, komt niet alleen door het gebruik dat teruggaat tot de oudheid, maar ook door haar vele eigenschappen.
Zijde wordt vandaag gebruikt voor veel kledingstukken, zoals sjaals, overhemden, blouses, jurken enzovoort. Je vindt haar zowel puur als gemengd met andere textielmaterialen.
Zijde: enkele cijfers
Zijde wordt vandaag vooral in Azië geproduceerd: daar is 90% van de wereldproductie geconcentreerd. China is bovendien de grootste leverancier van ruwe zijde ter wereld.
Toch is zijde sterk afhankelijk van import door landen als Japan en India, dat laatste is de grootste importeur van zijde ter wereld.
Zijde vertegenwoordigt maar 0,2% van de wereldhandel, maar vergeet niet dat het om een luxueus natuurlijk materiaal gaat, wat dat lage percentage verklaart. Toch blijven de cijfers over de productie van dit textielmateriaal erg vaag. Betrouwbare gegevens zijn moeilijk te vinden; sommige bronnen, zoals de ISC (Internationale Commissie voor Zijdeteelt), spreken van een productie van ongeveer 177 532 ton zijde in 2017.
Wilde zijde of gekweekte zijde?
Er bestaan verschillende manieren om het natuurlijke dierlijke materiaal zijde te verkrijgen. Sommige bedrijven produceren natuurlijke wilde zijde, een productiewijze die als verantwoordelijker kan worden gezien. De cocons worden in de bossen verzameld om er de zijde uit te halen, er is dus geen kweek. Dit staat tegenover de klassieke zijdeproductie, die loopt van het kweken van het insect tot de productie van de textielvezel.
Van zijderups tot afgewerkt kledingstuk
Het kweken van zijderupsen: de zijdeteelt
Een groot deel van de zijdeproductie bestaat uit zijdeteelt: het kweken in houten rekken van de rupsen van de moerbeizijdevlinder, de bekende zijderupsen. Zodra ze in een pop zijn veranderd, omhullen ze zich met een dikke parelmoerachtige cocon, de zijdedraad. Zijdeteelt was wijdverspreid in Mediterraan Europa, ook in Frankrijk, maar in 1860 decimeerde een epidemie de zijderupsenpopulaties.
Het winnen van de zijdedraad
Er zijn verschillende stappen om de zijdedraad te winnen. De eerste is het ontcoconneren, ongeveer tien dagen nadat de cocon is gevormd. De zijden omhulsels worden gesorteerd nadat ze van hun houten drager zijn gehaald. Op dat moment wordt ook de vlokzijde verwijderd, een substantie die de cocon vasthoudt.
Het doden van de pop volgt daarna: de pop in de cocon wordt gedood om de zijde te kunnen winnen. De cocons worden meestal in een droogoven tot 80 graden Celsius geplaatst en daarna in kokend water ondergedompeld. Om deze dierlijke grondstof te verkrijgen, moet de pop sterven zonder dat de cocon beschadigd raakt. Zo zijn er ongeveer 15 cocons nodig voor 1 gram ruwe zijde. De zijdedraad kan 500 tot 1500 meter lang zijn.
Tot slot is er het afhaspelen: de zijdedraad wordt in één keer van de cocon afgewikkeld. De draad wordt rond een haspel gewonden; dan spreken we van ruwe zijde, die gebruikt wordt om textiel te weven.
Op zoek naar een verantwoorde en ethische productiewijze
De zijdeproductie kampt met verschillende problemen: uitputting van natuurlijke hulpbronnen, bedreiging van de biodiversiteit en uitbuiting van arbeidskrachten.
Op Madagaskar slaat de FAO (Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties) alarm over ontbossing en de bedreiging van de ambachtelijke zijdeproductie. Elk jaar zou er op het eiland tussen 150 000 en 200 000 hectare bos verdwijnen. Het verdwijnen van de oerbossen zou de natuurlijke habitat vernietigen van de Bombyx-vlinders waaruit de bekende zijderupsen voortkomen. Ook het werk van veel mensen die van de zijdeproductie leven, wordt bedreigd.
De klimaatopwarming en de voortdurende achteruitgang van het milieu in de afgelopen jaren hebben ervoor gezorgd dat wilde zijderupsen steeds zeldzamer worden.
Zijdeteelt, een productiewijze voor de toekomst?
Zijdeteelt is een vorm van landbouw en kan, zoals elke andere teelt, gebeuren met pesticiden en meststoffen die schadelijk zijn voor het milieu. Er bestaan verantwoorde productiewijzen, onder meer door de rupsen uitsluitend moerbeibladeren te voeren, zonder producten die het ecosysteem in gevaar brengen.
Vanuit ethisch oogpunt moeten we wijzen op de behandeling van de zijderupsen, vooral bij het doden van de pop, een wreed proces. Er bestaat een alternatief, een ethische productiewijze, waarbij de zijdedraad wordt gewonnen nadat de vlinder uit de pop is gekomen. Deze methode is wel duurder en helaas minder wijdverspreid.
Vandaag wordt er een alternatief voor zijde geproduceerd: viscose, of kunstzijde. Dit is het resultaat van een industrieel proces. Ondanks de lagere productiekosten blijft viscose een textiel dat veel minder milieuvriendelijk is.
Zijde: de voor- en nadelen
De voordelen
- Zijde draagt aangenaam dankzij haar vele kwaliteiten: zacht en licht. Het is een edele, prachtige stof die je in een heel breed gamma aan kledingstukken vindt.
- Zijde is een biologisch afbreekbaar materiaal.
- Zijde kan geproduceerd worden met respect voor de planeet en voor dierenwelzijn. Er bestaan ethische productiewijzen.
De nadelen
- Eén minpunt aan de zijdeproductie blijft: de behandeling van de zijderupsen bij het doden van de pop. Omdat ethische productie maar een klein percentage van de totale productie uitmaakt, wordt de meerderheid van de zijderupsen gekookt.
- Zijde staat vandaag voor een bredere milieu-uitdaging die haar steeds zeldzamer maakt. Klimaatveranderingen brengen de productie in gevaar, vooral de meer ambachtelijke productiewijzen.
