Wat is elastaan?
Elastaan is een synthetisch chemisch materiaal op basis van aardolie, dat je vaak in kleding tegenkomt. De termen "Spandex", "Fibre k" of "Lycra" (gedeponeerd merk) worden soms gebruikt voor dezelfde vezel: elastaan.
Het is een synthetische vezel die geliefd is om zijn elasticiteit, waardoor het een van de favoriete materialen van de huidige textielindustrie is, vooral voor sportkleding : surfpakken, badpakken, turnpakjes... Je vindt het ook in confectiekleding (sokken, overhemden, zwangerschapskleding...) en in interieur (meubelbekleding, stoelbekleding...).
Elastaan krijgt vandaag veel kritiek vanwege de schadelijke gevolgen voor het milieu en voor de gezondheid van consumenten. Dit zijn een paar redenen:
- Elastaan bestaat voor minstens 85 % uit gesegmenteerd polyurethaan, een molecuul op basis van aardolie.
- Net als bij polyester komen er bij het wassen van elastaan in de machine microplasticdeeltjes vrij die mariene ecosystemen vervuilen. Eén wasbeurt met kleding van elastaan zou 700 000 van deze microvezels in rivieren en oceanen loslaten.
Duurzame modemerken vervangen het daarom liever door gerecycled elastaan wanneer dat kan.
Elastaan, een vervuilend materiaal om te vermijden
Elastaan, een niet-biologisch afbreekbare synthetische vezel op basis van aardolie
Het productieproces van elastaan staat vandaag ter discussie vanwege de impact op milieu en gezondheid. Voor de productie van elastaan zijn aardolie, oplosmiddelen en chemicaliën nodig die schadelijk zijn voor milieu en gezondheid. Bij de productie komen vluchtige organische stoffen vrij. De siliconenoliën die bij de productie worden gebruikt, zijn heel moeilijk te verwijderen. Ze blijven meestal aan de vezels kleven, zelfs na het wassen. Er zijn grote hoeveelheden oplosmiddel nodig om ze te reinigen.
Recente studies tonen aan dat synthetische kleding op basis van synthetische microvezels, zoals elastaan, verantwoordelijk is voor plasticvervuiling in oceanen, meren en rivieren.
Bij elke wasbeurt van een synthetisch kledingstuk (van Spandex, polyester, pvc of nylon) zouden zo 700 000 plastic microvezels in het afvalwater terechtkomen, dat daarna in rivieren uitmondt. Nog een nadeel: kleding van elastaan gaat vrij kort mee. Elastaan is weinig bestand tegen hitte (droog of vochtig).
Badpakken, leggings en andere sportkleding slijten vaak snel. Een paar wasbeurten of droogbeurten op een te hoge temperatuur zijn genoeg om de kwaliteit aan te tasten.
Waarom wordt elastaan in textiel gebruikt?
Eerst was het voorbehouden aan de sportmarkt (vooral met de opkomst van het merk Lycra), maar vandaag wordt elastaan gebruikt voor een groot aantal confectieproducten. Soepel en licht, fijner en sterker dan een draad van natuurrubber: elastaanvezel wordt graag gebruikt voor soepele stretchkleding: ondergoed, broeken, sokken, T-shirts, badpakken, panty's enz. Het behoudt zijn oorspronkelijke vorm, zelfs na uitrekken.
Elastaan is hydrofoob, wat betekent dat het heel weinig water opneemt. Het is goed bestand tegen schurende en chemische middelen. Droge of vochtige hitte kan de elastische eigenschappen wel aantasten. Het is comfortabel en daardoor geliefd bij consumenten.
Het productieproces van elastaan : van synthetische vezel tot elastisch kledingstuk
Een synthetische vezel uit het laboratorium
Elastaanvezels worden gemaakt van een synthetisch rubber dat polyurethaan heet (een molecuul op basis van aardolie). Elastaan is het resultaat van verschillende chemische omzettingen via polymerisatie.
Bij de productie van de vezel (droogspinnen) wordt het polymeer eerst opgelost in een chemische stof die dimethylaceetamide heet. Resten van dit oplosmiddel kunnen in de vezel achterblijven en bij het wassen in de machine in het afvalwater terechtkomen.
Om het materiaal voldoende glijeigenschappen te geven, worden daarna preparatiemiddelen op de vezel aangebracht, zoals siliconenoliën.
Het principe is om een spinbaar product (een soort gel) te verkrijgen dat door spindoppen wordt geperst en er als draden uitkomt, die vervolgens geweven of gebreid worden. Elastaan kan gemengd worden met andere vezels van natuurlijke oorsprong (zoals katoen bij de productie van jeans) of synthetische vezels.
Elastaan is vandaag gewild om zijn elastische eigenschappen en hypoallergene karakter (minder allergeen dan latex), maar bij de productie worden veel chemische en giftige stoffen gebruikt.
Wat doet ethische mode?
Tegenover deze zeer negatieve milieu-impact proberen veel merken en start-ups in de ethische en duurzame mode alternatieven te vinden met duurzame damesmode en duurzame herenmode.
Zo ook Gayaskin, het merk van sport- en yogakleding van gerecyclede vezels. Het gebruikt materialen zoals gerecycled polyester, gerecycled polyamide, gerecycled elastaan... Sommige kledingstukken bevatten nog een heel klein deel niet-gerecycled elastaan; het merk zet zich in om het gebruik daarvan geleidelijk te verminderen.
Van geüpcyclede kleding tot biologisch herenondergoed en biologisch damesondergoed, en ook gerecyclede schoenen: onze duurzame merken vinden ethische alternatieven voor duurzame, milieuvriendelijke mode.
Geschiedenis van elastaan
Elastaan, oorspronkelijk « fibre K » genoemd toen wetenschapper Joseph C. Shivers het in 1958 ontwikkelde, kent vandaag een enorm succes. Het hoort bij de elastische, comfortabele synthetische vezels die de textielindustrie vandaag domineren.
Het aandeel op de textielmarkt groeit voortdurend : wereldwijd stijgt de productie van elastaan met gemiddeld 7 tot 8% per jaar.
Aziatische landen (Zuid-Korea, China, Japan) zijn wereldleiders in de productie van elastaan : volgens een economisch bulletin van januari 2018 heeft de Zuid-Koreaanse textielproducent Hyosung 30% van de wereldmarkt in handen (een productie van 190 000 ton elastaan per jaar).
Noord-Amerika (Canada, VS) is de tweede grootste exporteur van elastaan, gevolgd door Europa (Duitsland, Verenigd Koninkrijk). De vraag naar elastaan is vooral groot in Aziatische landen, de grootste producenten van synthetisch textiel. In Europa daarentegen maken de hoge loonkosten en de lage vraag het tot een weinig gewild materiaal.
