Wat is kurk?

Wat is kurk?

Kurk is afkomstig van de kurkeik. Deze boom groeit in het westelijke deel van het Middellandse Zeegebied. In 2017 stond 34% van de kurkeiken in Portugal (Portugal produceert trouwens meer dan 70% van alle kurk ter wereld), 27% in Spanje, 18% in Marokko en 11% in Algerije. Je vindt ze ook in Tunesië, in Zuid-Frankrijk en aan de westkust van Italië. Kurkbossen worden "dehesa" genoemd en vormen unieke natuurlijke ecosystemen. De bomen bieden dieren een schuilplaats, houden de bodem vochtig en gaan erosie tegen. Kurkbossen vormen bovendien natuurlijke brandbarrières.

Het is de enige boom waarvan je de schors kunt verwijderen zonder dat hij doodgaat, en die dus niet gekapt hoeft te worden. De schors herstelt zich na elke oogst. Daarvoor slaat hij CO2 op en zet hij die via fotosynthese om in kurk (1 kg kurk neemt 50 kg CO2 op). Zo is de kurkeik een van de soorten die de meeste CO2 opnemen.

Wat zijn de eigenschappen van kurk?

Kurk heeft talloze eigenschappen die het in verschillende vormen behoudt.

Het is een materiaal dat bestand is tegen wrijving. Omdat het van nature waterafstotend is en niet rot, kan het dienen als duurzame thermische, geluids- en elektrische isolatie. Het is antistatisch en neemt dus geen stof op. Insecten en knaagdieren laten het met rust.

De cellen van kurk hebben een elastisch geheugen, waardoor het na een stoot of druk niet blijvend vervormt.

Kurk is ook zeer brandwerend en moeilijk ontvlambaar.

Tot slot is het een 100% natuurlijk, hernieuwbaar en biologisch afbreekbaar materiaal.

Hoe wordt kurk geoogst?

De boom wordt pas voor het eerst ontschorst als hij 25 jaar oud is.

De schors wordt ongeveer om de tien jaar geoogst, tussen het einde van de lente en de zomer. Dankzij dat ritme kan de schors zich gedurende het hele leven van de eik (zo'n 170 jaar) herstellen. Tussen twee oogsten in wordt de kurkeik niet gekapt of beschadigd. Kurk wordt alleen van de stam geoogst, de takken blijven gewoon doorgroeien.

Kurk wordt met de hand geoogst, met behulp van bijlen. Daarna wordt de schors zes maanden buiten bewaard, zodat de cellen kunnen stabiliseren en het materiaal zijn vocht verliest. Vervolgens wordt de kurk een uur lang in water gekookt, waardoor de schors de vorm van een plaat krijgt. Deze stap verhoogt ook de elasticiteit en verwijdert alle onzuiverheden. Het kookwater bevat geen behandelingsmiddelen, waardoor het een afvalproduct zonder vervuilingsrisico is.

Hoe wordt kurkstof gemaakt?

Na de oogst en behandeling wordt de schors van de kurkeik gedroogd en vervolgens tot fijne vezels verwerkt. Die vezels worden met de hand samengevoegd, waarna het geheel in een bad van natuurlijke essences wordt behandeld. Daarna wordt het materiaal op hoge temperatuur verhit, zodat de vezels zich binden dankzij suberine, een vetachtig bestanddeel van kurk dat het samenkleven vergemakkelijkt. Vervolgens worden kurkvellen van enkele tienden van een millimeter dik met een laser uitgesneden en op een textieldrager aangebracht, dankzij de bindende eigenschappen van suberine.

Verwerkt als stof is kurk een vegan, flexibel, licht en natuurlijk materiaal dat leer kan vervangen. Het scheurt niet en je kunt het wassen met zeepwater en een spons. Het voelt fluweelzacht en zacht aan, ergens tussen leer en suède in.

Waarvoor wordt kurk nog meer gebruikt?

Kurk is een zero-wasteproduct: alle delen van de schors worden tijdens de verwerking hergebruikt en benut.

70% van de kurk wordt gebruikt in de wijnindustrie, vooral voor flessenkurken. De rest wordt ingezet in uiteenlopende sectoren, zoals decoratie, lederwaren of de bouw.

Vermalen en samengeperst met hars kan kurk bijvoorbeeld dienen als akoestische en thermische isolatie.